سگ, سلامت و بیماری سگ, مقالات برجسته
جراحی عقیمسازی سگ ماده
مرداد
جراحی عقیمسازی سگ ماده
نویسنده: مایکل کرلی، دامپزشک | بازبینیشده توسط: ملیسا بُلدان، دامپزشک
ویراستار: دکتر محمودرضا اعتضادی، دامپزشک
«این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و نظر دامپزشک نیست.»
عقیمسازی سگ ماده میتواند او را از خطراتی فراتر از بارداری ناخواسته در امان نگه دارد.
عقیمسازی علاوه بر پیشگیری از افزایش بیرویه جمعیت، خطر ابتلا به سرطان پستان و بیماری خطرناک و تهدیدکننده حیات به نام «پیومتر» (عفونت چرکی رحم) را نیز کاهش میدهد.
عقیمسازی سگ ماده مزایایی دارد که شاید بسیاری از سرپرستان حیوانات از آن بیخبر باشند.
نکات کلیدی
- عقیمسازی به پیشگیری از بارداری، سرطان پستان و پیومتر کمک میکند و میتواند طول عمر را افزایش دهد.
- این جراحی رایج و عموماً ایمن است، اما عوارضی مانند خونریزی یا عفونت نیز ممکن است رخ دهد.
- دورهٔ نقاهت حدود ۱۴ روز طول میکشد و نیازمند محدودیت فعالیت، مصرف دارو و مراقبت از محل برش است.
جراحی عقیمسازی سگ ماده چیست؟
جراحی عقیمسازی سگ ماده یکی از رایجترین جراحیهای دامپزشکی است.
این عمل که با نام «اواریوهیسترکتومی» نیز شناخته میشود، شامل برداشتن اندامهای تناسلی ماده (تخمدانها، لولههای رحمی و رحم) به روش جراحی است.
این اندامها هورمونهای مرتبط با چرخه فحلی و رفتار را تولید میکنند.
در روشی دیگر، برخی دامپزشکان تنها تخمدانها را برمیدارند (اواریکتومی)، اما نتیجه و هدف جراحی در هر دو روش یکسان است.
با وجود رایج بودن این جراحی، عقیمسازی دارای خطرات بیهوشی و جراحی است و در دوره نقاهت (که معمولاً ۱۴ روز طول میکشد) به سطحی از مراقبت نیاز دارد.
بهترین زمان عقیمسازی سگ ماده
بهترین زمان عقیمسازی بسته به نژاد سگ و عوامل خطر ابتلا به برخی بیماریها متفاوت است.
بیشتر سگهای ماده سالم از نژادهای کوچک که سابقهٔ خانوادگی پزشکی خاصی ندارند، میتوانند در ۶ ماهگی عقیم شوند. گرچه پناهگاهها معمولاً سگها را زودتر از این سن عقیم میکنند، اما ایدهآل آن است که اجازه دهیم دستگاه ادراری-تناسلی پیش از برداشتن اندامهای تناسلی، رشد خود را کامل کند.
برای بیشتر انجمنهای حمایت از حیوانات و پناهگاهها، مسئلهٔ فضا و افزایش جمعیت در اولویت است؛ به همین دلیل سگها معمولاً پیش از ۶ ماهگی عقیم میشوند.
هدف برای بیشتر سگهای ماده غیرمولد آن است که پیش از نخستین چرخهٔ فحلی عقیم شوند. اگر سگ پیش از نخستین فحلی عقیم شود، میتوان خطر سرطان پستان را تا ۹۵٪ کاهش داد. این میزان پس از یک چرخهٔ فحلی به ۹۲٪ و پس از دو چرخه به ۷۴٪ کاهش مییابد.
سگهایی که جفتگیری نمیکنند و عقیم نشدهاند، خطر بسیار بالاتری برای سرطان پستان دارند؛ بهطوریکه از هر ۴ سگ، یک سگ در طول زندگی خود دچار تومور پستان میشود.
۵۰٪ تومورهای پستان خوشخیم و ۵۰٪ بدخیم (سرطانی) هستند و همین موضوع، عقیمسازی را بسیار مهم میکند. جالب است بدانید سگهای مادهای که زادوولد میکنند، چنین نرخ بالایی از سرطان پستان را تجربه نمیکنند. اگر قصد تولیدمثل از سگ خود را ندارید، اکیداً توصیه میشود او را عقیم کنید.
سگهای نژاد بزرگ، یا سگهایی با خطر بالاتر دیسپلازی مفصل ران، برخی سرطانها، یا دارای فرج کاملاً پوشیده، ممکن است از کمی صبر و تاخیر در عقیمسازی بهره ببرند.
گاهی توصیه میشود تا پس از یک چرخه فحلی برای عقیمسازی صبر کنید.
مراحل جراحی عقیمسازی سگ ماده
یک روز پیش از جراحی، از شما خواسته میشود ظرف غذا و آب سگ را پس از شام بردارید. توصیه میشود از نیمهشب به بعد به سگ غذا یا آب ندهید تا خطر استفراغ حین بیهوشی (پنومونی آسپیراسیون) کاهش یابد. از شما خواسته میشود صبح زود در بیمارستان حاضر شوید. ممکن است به سگ تا صبح روز جراحی اجازه نوشیدن آب داده شود.
پس از تکمیل مدارک، سگ بستری میشود، نمونه خون گرفته میشود و کاتتر وریدی (آنژیوکت) تعبیه میگردد.
دامپزشک معاینه کامل انجام میدهد، پرونده و آزمایش خون سگ را بررسی میکند و برنامه بیهوشی متناسب با شرایط او را تنظیم میکند.
سپس دامپزشک داروی مسکن و آرامبخش تجویز میکند تا زمینه بیهوشی عمومی فراهم شود؛ بیهوشی عمومی برای بیهوش نگهداشتن سگ و بیدردی او در طول جراحی استفاده میشود.
لوله داخل نای گذاشته میشود تا تنفس سگ کنترل شود، سپس موهای ناحیه تراشیده و محل جراحی بهصورت استریل آماده میشود. اگر حجم زیادی از موها تراشیده شد، نگران نشوید!
دستگاه تناسلی سگ ماده یک دهانه خارجی به نام فرج دارد که به واژن و در ادامه از طریق دهانه رحم به رحم متصل میشود.
تخمدانها از طریق لولههای رحمی (فالوپ) به رحم متصل هستند.
تخمدانها هورمونهای زنانه مانند استروژن و پروژسترون تولید میکنند و تخمکها را آزاد میکنند؛ تخمکها از طریق لولههای رحمی به رحم میرسند، جایی که تخمک بارورشده به تولهسگ تبدیل میشود.
غدد پستانی نیز بخشی از دستگاه تناسلی ماده هستند. معمولاً پنج جفت غده پستانی روی شکم، از زیر بغل تا ناحیه کشاله ران، وجود دارد. این غدد برای تولههای تازه متولدشده شیر تولید میکنند.
در جراحی عقیمسازی سگ ماده، تنها تخمدانها، لولههای رحمی و رحم برداشته میشوند.
ابتدا برشی در وسط پوست شکم، بین غدد پستانی ایجاد و سپس از لایه زیرپوستی (چربی) عبور کرده و وارد حفره شکم میشود.
تخمدانها و رحم پیدا شده، بسته (لیگاتور) و برداشته میشوند و در نهایت شکم بهترتیب معکوس بخیه میشود.
برخی دامپزشکان روی تمام حیوانات عقیمشده خالکوبی انجام میدهند؛ بنابراین ممکن است همراه شما نیز حین جراحی چنین علامتی دریافت کند.
مزایای عقیمسازی سگ ماده
جراحی عقیمسازی سگ ماده از نظر هزینه بهصرفه است؛ زیرا هزینه عقیمسازی بسیار کمتر از هزینه درمان مشکلات رحمی مانند پیومتر (که معمولاً به اواریوهیسترکتومی اورژانسی نیاز دارد) یا هزینههای نگهداری و مراقبت از یک قلاده توله است.
با این حال، عقیمسازی مزایای دیگری نیز دارد، از جمله:
- دیگر به مشکل افزایش بیرویه جمعیت حیوانات دامن نمیزند
- با توقف چرخه فحلی و پیشگیری از بارداری، خطر تولد تولههای ناخواسته یا بدون مراقبت را کاهش میدهد
- از بیماریهایی مانند سرطان پستان پیشگیری میکند
- رفتار پرسهزنی را کاهش میدهد
- طول عمر را افزایش میدهد
مزایای عقیمسازی بر خطرات آن میچربد و خودِ عمل در صورت انجام بدون عارضه، بسیار موثر است.
سندرم باقیمانده تخمدان عارضهای نادر است که ممکن است زمانی رخ دهد که بافت تخمدان بهصورت ناخواسته باقی مانده، دوباره رشد کند و شروع به تولید هورمون نماید.
تشخیص این عارضه اغلب به بررسیهای تکمیلی مانند سونوگرافی یا آزمایش خون نیاز دارد و برای رفع آن باید جراحی دوم انجام شود.
خطرات و عوارض جراحی عقیمسازی سگ ماده
جراحی عقیمسازی سگ ماده یک عمل جراحی بزرگ است، اما چون یکی از پرتکرارترین جراحیهای دامپزشکی است، خطر و میزان مرگومیر پایینی دارد. تخمین زده میشود حدود ۲۰٪ سگها ممکن است نوعی عارضه را تجربه کنند که شایعترین آن خونریزی است.
خوشبختانه مشکلات خونریزی معمولاً حین جراحی و بدون هیچ عارضهٔ بلندمدتی برطرف میشوند.
گرچه نادر است، سایر عوارض و عوارض جانبی جراحی عقیمسازی سگ ماده عبارتاند از:
- عفونت و باز شدن زخم (پاره شدن بخیهها و باز شدن برش)
- سروما (تجمع مایع بهصورت تورم در محل برش)
- عوارض ناشی از باقیماندن جسم خارجی در بدن (گازیپیبوما)
- سندرم باقیماندهٔ تخمدان و یا پیومتر باقیمانده در ته رحم
- بیاختیاری ادرار
- پانکراتیت (التهاب لوزالمعده)
- فیستول رحمی-واژینال و بیاختیاری مرتبط با آن
- بستن یا انسداد تصادفی حالب (لولهای که ادرار را منتقل میکند)
- عوارض مربوط به بیهوشی
- مرگ
هزینه جراحی عقیمسازی سگ ماده
هزینه جراحی عقیمسازی سگ ماده متفاوت است.
برخی شهرستانها و سازمانها، مانند انجمن حمایت از حیوانات، کوپن رایگان یا تخفیفهایی برای عقیمسازی سگ ارائه میدهند.
کلینیکهای دامپزشکی ممکن است بسته به اندازه و سن سگ، هزینه 2 میلیون و پانصد هزار تومان الی 4 میلیون تومان دریافت کنند. برخی کلینیکها در صورت اضافهوزن سگ یا قرار داشتن او در دوره فحلی در زمان جراحی، به دلیل افزایش خطرات و زمان بیشتر عمل، هزینه اضافی دریافت میکنند.
اگر سگ شما اضافهوزن دارد، دامپزشک ممکن است توصیه کند پیش از جراحی وزن کم کند تا احتمال بروز عوارض کاهش یابد.
دوران نقاهت پس از عقیمسازی سگ ماده
همانطور که دستورالعملهای پیش از جراحی دامپزشک را رعایت میکنید، حتماً دستورالعملهای پس از جراحی (مراقبتهای بعد از عمل) را نیز رعایت کنید.
این دستورالعملها معمولاً شامل دو هفته محدودیت و کاهش فعالیت است؛ بدون پریدن، دویدن یا بازی خشن با دیگران.
اگر سگ شما پرجنبوجوش است، این رفتارها میتواند به باز شدن برش، خونریزی، عفونت و کبودی منجر شده و نیاز به درمان بیشتر را بهدنبال داشته باشد.
محل استراحت مناسب میتواند یک باکس (قفس) باشد که سگ به آن عادت دارد و با یک تشک نرم پوشیده شده، یا اتاق کوچکی که با درب محافظ سگ بسته شده است.
همچنین مطمئن شوید در این مدت سگ حمام نشود و محل برش خیس نشود.
برخی بیمارستانها سگ را شب اول تحت نظر نگه میدارند، اما برخی دیگر همان روز او را ترخیص میکنند.
توصیه میشود حداقل در ۲۴ ساعت اول پس از جراحی، سگ را تنها نگذارید.
شب اول معمولاً به استراحت میگذرد و سگ احتمالاً به دلیل اثر بیهوشی خوابآلود و گیج است.
ممکن است سگ پس از جراحی حالت تهوع داشته باشد؛ بنابراین بهتر است ابتدا مقدار کمی آب در اختیارش بگذارید. شب اول حدود یکچهارم تا یکدوم از مقدار معمول غذا را به او بدهید.
در این دوران پراسترس، رژیم غذایی سگ را ثابت نگه دارید؛ آن را تغییر ندهید، مکمل اضافه نکنید و از غذای انسان خودداری کنید. بهجز مقدار غذای روز اول، رژیم غذایی او باید مانند حالت عادی باقی بماند.
دامپزشک داروهای مسکن تکمیلی مانند گاباپنتین یا ترامادول و همچنین یک داروی ضدالتهاب مانند کارپروفن، دراکوکسیب یا ملوکسیکام برای شما تجویز خواهد کرد.
سگها معمولاً پس از چنین جراحیای بهسرعت بهبود مییابند، اما تسکین درد به روند درمان کمک کرده و دوران نقاهت را بهبود میبخشد.
سگهای عقیمشده بهندرت با آنتیبیوتیک مرخص میشوند. گرچه پوشیدن قلاده محافظ (الیزابتی) برای سگ کمی ناخوشایند است، بهترین راه محافظت از محل برش و التیام بدون عارضه آن است.
از لیسیدن یا گاز گرفتن محل برش توسط سگ جلوگیری کنید؛ تنها چند ثانیه کافی است تا عفونت یا آسیب خودخواسته رخ دهد.
قلادهای که بهدرستی اندازه شده باشد، باید در قسمت پایه بهاندازه دو انگشت فاصله داشته باشد و از نوک بینی سگ جلوتر بیاید.
لباس محافظ یا پوشاک مشابه راه دیگری برای محافظت از برش و ایجاد آسایش است، اما باید تمیز نگه داشته شده و مرتب شسته شود.
مراقبت از محل برش معمولاً به معنای بررسی آن حداقل یکبار در روز است. خود برش باید بهصورت خطی روی شکم دیده شود که ممکن است کمی دلمه یا خون خشکشده داشته باشد.
مطمئن شوید محل برش تمیز و خشک است.
معمولاً شستوشوی زخم لازم نیست. بدون مشورت با دامپزشک از هیچ پماد، اسپری یا ضماد موضعی استفاده نکنید.
نشانههای هشداردهندهٔ عفونت پس از جراحی عقیمسازی سگ ماده:
- قرمزی یا تغییر رنگ
- هر نوع ترشح: شفاف، قرمز (خونی)، سفید (چرک) یا ترکیبی از آنها
- بوی نامطبوع
- تورم
- گرم بودن محل
- حساسیت هنگام لمس
- کبودی بیش از حد (کبودی خفیف در ابتدا طبیعی است اما باید روزبهروز بهبود یابد)
- شل شدن یا افتادن بخیهها/گیرهها
- جمع شدن یا باز شدن لبههای برش
گاهی از بخیه خارجی استفاده میشود و گاهی نه. بیشتر موارد نیازی به پانسمان ندارند. اگر بخیه وجود داشته باشد، معمولاً طی دو هفته کشیده میشود.
پرسشهای متداول درباره جراحی عقیمسازی سگ ماده
آیا میتوان سگ را در دوره فحلی عقیم کرد؟
سگ در دوره فحلی نیز قابل عقیمسازی است؛ اما ایمنتر است تا پایان چرخه فحلی برای برنامهریزی جراحی صبر کنید.
سگهایی که در دوره فحلی هستند، عروق بزرگتر و بیشتری به دستگاه تناسلی دارند. این موضوع خطر خونریزی و ترشح پس از جراحی را افزایش میدهد.
آیا عقیمسازی سگ را آرامتر میکند؟
عقیمسازی معمولاً تغییرات رفتاری زیادی ایجاد نمیکند. سگ پرجنبوجوش پس از عقیمسازی همچنان پرجنبوجوش خواهد بود.
با افزایش سن ممکن است سگ بهتدریج آرامتر شود. از آنجا که تغییرات هورمونی رخ میدهد، مهم است پس از عقیمسازی کالری دریافتی سگ را کنترل کنید تا از اضافهوزن جلوگیری شود.
چگونه برای جراحی عقیمسازی سگم آماده شوم؟
آماده باشید که سگ را استراحت دهید و سطح فعالیت او را تا دو هفته پس از بازگشت به خانه محدود کنید.
مطمئن شوید صبح روز جراحی به او غذا یا آب ندهید.
زمانی را برای حضور در خانه در ۱۲ ساعت اول پس از بازگشت سگ اختصاص دهید تا از راحتی او مطمئن شوید و عارضهای رخ ندهد.
منبع: PetMD