سلامت و بیماری گربه, گربه
سرطان در گربهها: انواع، علل، علائم و روشهای درمان
دی
سرطان در گربهها: انواع، علل، علائم و روشهای درمان
نویسنده: Charlotte Hacker, PhD
بازبینی علمی: Michael Kearley, DVM
ترجمه: مریم جوادی الطهرانی
بدن گربه از میلیونها سلول تشکیل شده است. سلولها در حالت طبیعی رشد میکنند، تقسیم میشوند، میمیرند و با سلولهای جدید جایگزین میشوند. اما گاهی بهدلایل مختلف، برخی سلولها آسیب میبینند و بهجای توقف، همچنان به رشد و تقسیم ادامه میدهند. این رشد غیرطبیعی میتواند توده (تومور) ایجاد کند؛ تودهای که ممکن است خوشخیم یا بدخیم (سرطانی) باشد.
نکته مهم: این مقاله آموزشی است و جایگزین تشخیص و درمان دامپزشک نیست. اگر علائم نگرانکننده میبینید، سریعتر برای معاینه اقدام کنید.
سرطان در گربهها چیست؟
سرطان به مجموعهای از بیماریها گفته میشود که در آنها سلولها بهصورت کنترلنشده رشد میکنند. بعضی سرطانها آهسته پیش میروند و بعضی دیگر تهاجمیاند و ممکن است به بخشهای دیگر بدن گسترش پیدا کنند (متاستاز).
طبق گزارشهای عمومی، در آمریکا هر سال تعداد زیادی گربه با سرطان تشخیص داده میشوند و درصد قابلتوجهی از تومورهای گربهها بدخیم هستند. پیشآگهی (میزان بقا) به نوع سرطان، میزان گسترش آن و وضعیت کلی سلامت گربه بستگی دارد.
انواع رایج سرطان در گربهها
گربهها ممکن است به انواع مختلفی از سرطان مبتلا شوند. از مهمترینها:
1) لنفوم (Lymphoma)
شایعترین سرطان در گربههاست و سلولهای سفید خون (لنفوسیتها) و بافت لنفاوی را درگیر میکند. دستگاه گوارش، کلیهها و غدد لنفاوی از محلهای رایج درگیری هستند.
2) ماستوسیتوما (Mast Cell Tumor)
تومورهایی که از سلولهای ماست منشأ میگیرند و بیشتر در پوست یا طحال دیده میشوند.
3) لیومیوسارکوم (Leiomyosarcoma)
سرطان نادر بافت نرم که میتواند عضلات معده و روده را درگیر کند و دردناک باشد.
4) فیبروسارکوم (Fibrosarcoma)
در بافتهای نرم مثل عضله و بافت همبند رخ میدهد؛ معمولاً کند رشد است ولی میتواند موضعی تهاجمی باشد.
5) تومورهای پستانی (Mammary Tumors)
اغلب تهاجمیاند و ممکن است به غدد لنفاوی مجاور و ریهها گسترش یابند.
6) استئوسارکوم (Osteosarcoma)
سرطان استخوان؛ دردناک و موضعی تهاجمی.
7) آدنوکارسینوم غده سرومینوس (Ceruminous Gland Adenocarcinoma)
در غدد مرتبط با ترشحات کانال گوش دیده میشود و میتواند در گوش تظاهر پیدا کند.
8) ملانوما (Melanoma)
به شکل تودههای برجسته (گاهی خونریزیدهنده) در دهان، پوست یا چشم دیده میشود.
9) کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC)
از شایعترین تومورهای پوستی در گربههاست و میتواند سریع رشد کند (بهویژه در نواحی در معرض آفتاب).
10) همانژیوسارکوم (Hemangiosarcoma)
از سلولهای رگهای خونی منشأ میگیرد، سریع رشد میکند و ممکن است باعث خونریزی داخلی شود.
11) کارسینوم سلول انتقالی (TCC)
اغلب در مثانه رخ میدهد و موضعی تهاجمی است.
12) سرطان رحم و تومورهای تخمدان
در گربهها نادر هستند. درمان معمولاً جراحی است:
- اواریوهیسترکتومی (برداشتن رحم و تخمدانها) که همان عقیمسازی است.
- تومورهای تخمدان هم میتوانند مستعد گسترش باشند.
علائم سرطان در گربهها
علائم بسته به نوع سرطان متفاوت است، اما این موارد بیشتر دیده میشوند:
- تودهها یا برجستگیهای قابل مشاهده
- بیحالی و کاهش فعالیت
- کاهش یا افزایش وزن
- استفراغ یا اسهال
- کاهش اشتها یا مشکل در غذا خوردن
- مشکل در تنفس
- مشکل در ادرار یا دفع مدفوع
- بوی بد دهان
- زخمهای دیربهبود
- نفخ
- خون در مدفوع
- ادرار خونی
اگر یکی از این علائم بیش از چند روز ادامه داشت یا رو به بدتر شدن بود، معاینه دامپزشکی را عقب نیندازید.
علل و عوامل خطر سرطان در گربهها
عوامل مختلفی با افزایش احتمال سرطان در گربهها مرتبط دانسته میشوند، از جمله:
- قرار گرفتن در معرض سموم (مثل دود سیگار، آزبست)
- نور فرابنفش (آفتاب)
- ویروس لوسمی گربه (FeLV) و ویروس نقص ایمنی گربه (FIV)
- تزریقها و واکسیناسیونها (بهندرت میتواند با برخی تومورها مرتبط باشد)
- سابقه آسیبهای استخوانی، ایمپلنتها، بیماریهای قبلی استخوان، یا مواجهههای پرتویی (در برخی موارد)
- سن (بسته به نوع سرطان)
- نژاد (مثل سیامی و ایرانی در برخی مطالعات)
- سن در زمان عقیمسازی (بسته به نوع بیماری و شرایط)
دامپزشکان چگونه سرطان را تشخیص میدهند؟
دامپزشک معمولاً با گرفتن شرححال کامل و معاینه شروع میکند. عکس گرفتن از تودهها/زخمها و ثبت تغییرات (اندازه، رنگ، محل، زمان شروع) برای کمک به تشخیص بسیار مفید است.
سپس ممکن است این مراحل انجام شود:
آزمایشهای اولیه
- آزمایش خون
- آزمایش ادرار
تصویربرداری
- رادیوگرافی (اشعه ایکس): بررسی قفسه سینه، شکم یا اندامها
- سونوگرافی: مشاهده اندامهای داخلی بهصورت زنده
- آندوسکوپی: دوربین کوچک برای مشاهده معده/روده (از دهان یا راستروده)
- CT اسکن: تصاویر مقطعی با وضوح بالا
- MRI: تصاویر دقیق بدون استفاده از اشعه
تصویربرداری میتواند وجود توده را نشان دهد، اما برای تشخیص قطعی نوع سرطان، معمولاً به نمونهبرداری نیاز است.
نمونهبرداری
- FNA (آسپیراسیون با سوزن ظریف): کشیدن سلولها با سرنگ و بررسی زیر میکروسکوپ
- بیوپسی: برداشتن بخشی از توده (اغلب دقیقتر از FNA) برای تشخیص قطعی و تعیین رفتار تومور
نکته: اگر گربه توان دریافت آرامبخش یا بیهوشی را نداشته باشد، بعضی روشهای پیشرفته (مثل MRI/CT یا بیوپسی) ممکن است قابل انجام نباشند.
درمان سرطان در گربهها
قابل درمان بودن (یا کنترل شدن) سرطان به موارد زیر بستگی دارد:
- نوع سرطان
- مرحله بیماری و میزان گسترش
- محل و اندازه تومور
- بیماریهای زمینهای و وضعیت عمومی گربه
روشهای درمانی رایج:
جراحی
برای تودههای موضعی یا نزدیک سطح پوست بسیار کاربرد دارد.
شیمیدرمانی
خوراکی یا تزریقی برای از بین بردن سلولهای سرطانی؛ بهخصوص وقتی بیماری گسترش یافته باشد.
پرتودرمانی
استفاده از پرتوهای هدفمند؛ گاهی برای تومورهایی که جراحیپذیر نیستند.
ایمونوتراپی
کمک گرفتن از سیستم ایمنی بدن؛ در گربهها نسبتاً جدیدتر است.
فتودینامیکتراپی
ترکیب نور و مواد حساس به نور برای تخریب بافت سرطانی (در موارد منتخب).
اغلب ترکیب درمانها پیشنهاد میشود (مثلاً جراحی + شیمیدرمانی) تا احتمال باقیماندن سلولهای سرطانی کمتر شود.
مراقبت تسکینی (Palliative Care)
اگر گربه نتواند درمانهای اصلی را تحمل کند، هدف میشود کاهش درد و افزایش کیفیت زندگی؛ مثل:
- داروهای ضد درد و ضد التهاب
- رژیم غذایی مناسب
- سرمتراپی
- در صورت نیاز تزریق خون
بهبودی و مدیریت در خانه
برنامه بهبودی برای هر گربه متفاوت است و دامپزشک دقیقترین دستورالعمل را میدهد. کارهایی که معمولاً کمککنندهاند:
- فراهم کردن محیطی آرام، کماسترس و امن
- دسترسی نزدیک به آب تازه، غذا، جای خواب و جعبه خاک
- پایش دقیق اشتها، وزن، درد، دفع و سطح انرژی
- کمک در نظافت یا غذا خوردن در صورت نیاز
- مصرف دقیق داروها طبق نسخه
- جدی گرفتن ویزیتهای پیگیری
در بعضی موارد، حتی اگر درمان قطعی ممکن نباشد، گربه میتواند مدتی با کیفیت زندگی خوب زندگی کند. اگر کیفیت زندگی بهطور واضح افت کند، دامپزشک ممکن است گزینههای انسانی و حمایتی را توضیح دهد.
وسایل کاربردی دوران نقاهت
بسته به شرایط، ممکن است این اقلام لازم شوند:
- سرنگ خوراندن غذا/دارو (در صورت توصیه دامپزشک)
- زیرانداز یا پتو ضدآب
- تشویقی مخصوص مخفی کردن قرص و خوراندن آن به حیوان
- جای خواب نرم و راحت
- قلاده محافظ نرم (یقه الیزابت) مناسب دوران نقاهت
- دستمال مرطوب مخصوص حیوانات خانگی
پیشگیری و کاهش ریسک سرطان در گربهها
همه سرطانها قابل پیشگیری نیستند، اما میتوان ریسک را کمتر کرد:
- نگه داشتن گربه در خانه و واکسیناسیون بهموقع برای کاهش احتمال تماس با FeLV
- دور نگه داشتن گربه از سموم داخل خانه (مثل دود سیگار و آزبست)
- به حداقل رساندن مواجهه با نور مستقیم خورشید (بهویژه گربههای روشنرنگ)
- چکاپ منظم:
- گربههای جوان: سالانه
- گربههای بالای ۸ سال: هر ۶ ماه (دو بار در سال)
«اگر در گربهتان توده، کاهش وزن یا بیاشتهایی میبینید، برای معاینه دامپزشکی اقدام کنید.»
سؤالات متداول
گربه مبتلا به سرطان چقدر میتواند زندگی کند؟
مدت زمان بقا بسیار متغیر است و به نوع سرطان، مرحله بیماری، پاسخ به درمان و سلامت عمومی گربه بستگی دارد. بعضی گربهها ممکن است مدت کوتاهی دوام بیاورند و برخی دیگر با درمان یا مراقبت حمایتی، ماهها تا سالها کیفیت زندگی خوبی داشته باشند.
منبع: PetMD
By Charlotte Hacker, PhD
Reviewed by Michael Kearley, DVM
Translated by Maryam Javadial Tehrani